* 5 vấn đề cần giải quyết trong Luật
“Muốn kinh tế hóa ngành TN&MT phải giải quyết được 5 vấn đề tồn tại trong các Luật về tài nguyên hiện nay, trong đó có khoáng sản”, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên khẳng định tại buổi họp của Đoàn đại biểu Quốc hội Hà Nội. Theo Bộ trưởng, đó là quy hoạch chung chung, tùy tiện, việc cấp phép nặng tính “xin – cho” gây lãng phí, phân cấp chồng chéo, thể hiện tinh thần kinh tế hóa trong luật và cuối cùng là nâng cao hiệu quả thanh kiểm tra, xử lý sai phạm. Trong dự án Luật Khoáng sản (sửa đổi) lần này, Luật đã được thiết kế để giải quyết 5 vấn đề trên.
Bộ trưởng khẳng định, cần có chiến lược, quy hoạch về khoáng sản để chúng ta hoạch định một lộ trình khai thác, đề xuất những vùng, những loại khoáng sản phải “để dành cho con cháu”, loại khai thác ngay, loại cho phép xuất thô, loại phải đầu tư chế biến sâu.
Việc phân cấp cấp phép cho địa phương sẽ theo phương án quản lý chặt hơn mà vẫn tạo điều kiện cho địa phương phát triển. “Bộ TN&MT chủ trương công bố quy hoạch phân cấp cho địa phương. Một số ý kiến lo lắng như thế sẽ mất thời gian. Trong văn bản hướng dẫn thi hành Luật, chúng tôi sẽ đưa ra quy định về thời gian cụ thể, có thể sau khi Luật có hiệu lực thi hành, 6 tháng đến 1 năm, Bộ phải công bố quy hoạch phân cấp cho địa phương. Trong trường hợp, phát hiện mỏ mới, địa phương phải báo cáo với Bộ TN&MT để Bộ thẩm định và sau 6 tháng đến 1 năm sẽ công bố cho địa phương về quy hoạch phân cấp”, Bộ trưởng giải thích.
Vấn đề kinh tế hóa đã được đặt ra khá rõ nét trong dự thảo Luật lần này với 2 hình thức. Một là đấu thầu quyền khai thác, sau khi Nhà nước điều tra được mỏ sạch, tính giá trị mỏ. Hai là đấu thầu quyền thăm dò và khai thác, hình thức này có rủi ro và hai bên Nhà nước và doanh nghiệp sẽ cùng chia sẻ lợi nhuận và rủi ro này.
“Đặt vấn đề đấu thầu mỏ cũng xảy ra một thực tế với trường hợp mỏ giao rồi thì tính như thế nào? Ở đây có 2 ý kiến: một là không hồi tố; hai là phải tính trữ lượng mỏ còn lại từ khi Luật ra đời và tính toán theo luật mới”, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên đưa ra vấn đề để xin ý kiến đại biểu Quốc hội.
Qua tham khảo ý kiến nhiều chuyên gia, Bộ trưởng cho biết, các chuyên gia kinh tế địa chất nhận định rằng với tình hình thực hiện các chủ trương như Luật, sau 5 năm, ngành khoáng sản sẽ đóng góp ít nhất bằng dầu khí. “Việc này không những tăng thu ngân sách mà còn giảm nhập siêu bởi nhập siêu hiện nay chủ yếu là nhập vật liệu kim loại để sản xuất”, Bộ trưởng nói.
* Quy định rõ về hoàn nguyên môi trường và đầu tư cơ sở hạ tầng vùng có mỏ
Đây là vấn đề được các đại biểu đặc biệt quan tâm. Đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Hường (Hà Nội) cho biết, thực tế ở một số địa phương có khoáng sản, tình trạng khai thác khoáng sản đã làm ô nhiễm môi trường, hạ tầng xuống cấp. Bà đề nghị nên có quy định cụ thể về phân chia nguồn thu để hoàn nguyên môi trường. Trong Luật Ngân sách chưa có quy định này nên cần bổ sung quy định về phân chia nguồn thu trong khai thác khoáng sản đối với địa phương. “Vấn đề này liên quan đến việc thẩm định giá trị của mỏ. Có định giá được mỏ, mới tính được phần thu lại khi Nhà nước giao cho tổ chức khai thác khoáng sản”, đại biểu Hường nói.
Cùng chung nhận định, đại biểu Nguyễn Việt Dũng (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị cần xác định rõ tỷ lệ dành lại cho vùng thì mới xác định được việc bảo đảm bồi hoàn môi trường và ổn định đời sống dân.
Ngân sách các địa phương còn dành đầu tư rất nhiều lĩnh vực, bởi thế việc nguồn ngân sách chi cho bảo vệ môi trường, đầu tư cơ sở hạ tầng không khả thi. “Theo tôi cần lấy nguồn thu từ khai thác khoáng sản mới dảm bảo cân bằng khai thác với môi trường và đời sống, cơ sở hạ tầng và đời sống người dân của vùng đó”, đại biểu Huỳnh Thành Lập (TP. Hồ Chí Minh nói.
Đại biểu Nguyễn Đình Quyền (Hà Nội) cho rằng, phải đưa ra nguyên tắc rõ ràng, như khi lập dự án khai thác khoáng sản, doanh nghiệp phải có dự án bảo vệ môi trường và nâng cấp cơ sở hạ tầng mới được cấp phép. Có như vậy mới buộc doanh nghiệp có trách nhiệm xử lý môi trường, cơ sở hạ tầng được.
Đồng tình với việc đi đôi giữa đầu tư và bảo vệ môi trường, theo đại biểu Nguyễn Ngọc Hòa (TP. Hồ Chí Minh), trong đấu thầu mỏ, việc tính giá cao để xét trúng thầu là chưa đủ mà cần xét đến phương án khai thác tối ưu, hiệu quả, bảo vệ môi trường, hoàn thổ môi trường.
Đại biểu Hồng Anh (Hà Nội) bổ sung quy định về bồi thường đối với sức khỏe cho người dân địa phương ảnh hưởng do khai thác khoáng sản.